İçeriğe geç

Üretim

P50 ve P90 Üretim Tahmini Nedir? Bankalar Neden P90 İster?

Yenilenebilir enerji santrallerinde P50, P75, P90 ve P99 üretim değerleri, belirsizlik bileşenleri, bir yıllık ve uzun dönem P90 farkı ile finansmana etkisi.

ENEROVEXA Mühendislik Ekibi 3 dk okuma

Normal dağılım eğrisi üzerinde P50 ve P90 üretim değerlerinin işaretlendiği grafik

Bir santralin yıllık üretimi her yıl aynı değildir: güneşli ve bulutlu yıllar, rüzgârlı ve durgun yıllar vardır. Üstelik tahmini yapan modelin kendisi de hatasız değildir. Bu belirsizliği tek bir sayı yerine bir olasılık dağılımıyla ifade etmek için P50, P75, P90 ve P99 değerleri kullanılır.

Pxx ne demek?

Pxx, yıllık üretimin bu değeri aşma olasılığının yüzde xx olduğu seviyedir.

  • P50: Beklenen (medyan) üretim. Yılların yarısında daha fazla, yarısında daha az üretilir.
  • P75: Yılların yaklaşık dörtte üçünde aşılan, daha temkinli değer.
  • P90: Yılların yaklaşık onda dokuzunda aşılan muhafazakâr değer.
  • P99: Çok kötü bir yılı temsil eden, stres testlerinde kullanılan değer.

Formül: normal dağılım yaklaşımı

Toplam belirsizlik, P50’ye göre göreli standart sapma σ ile ifade edilir. Yıllık üretimin normal dağıldığı varsayımıyla:

Pxx = P50 × (1 − z × σ)

Değer z (standart normal) Örnek: P50 = 20.000 MWh, σ = %6
P75 0,6745 19.191 MWh
P90 1,2816 18.462 MWh
P99 2,3263 17.208 MWh

Görüldüğü gibi yüzde 6’lık bir belirsizlik, P50 ile P90 arasında yaklaşık yüzde 7,7’lik fark yaratır. Bu fark doğrudan gelire ve kredi kapasitesine yansır.

Belirsizliğin bileşenleri

Toplam belirsizlik, birbirinden bağımsız kabul edilen bileşenlerin karelerinin toplamının karekökü olarak hesaplanır:

σ_toplam = √(σ₁² + σ₂² + … + σₙ²)

Tipik bileşenler şunlardır:

  1. Yıllar arası değişkenlik: Hava koşullarının yıldan yıla oynaklığı. Çok yıllı saatlik veriden (ör. PVGIS veya NASA POWER’ın birkaç yıllık serisi) yıllık toplamların standart sapmasıyla tahmin edilir.
  2. Kaynak verisi belirsizliği: Uydu tabanlı ışınım veya yeniden analiz rüzgâr verisinin sahaya göre hatası.
  3. Model belirsizliği: Kayıp, sıcaklık, gölgelenme veya güç eğrisi modellerinin hatası.
  4. Diğer: Kullanılabilirlik, kirlenme, degradasyon ve şebeke kısıtları.

Güneş projelerinde toplam belirsizlik genellikle tek haneli yüzdelerdedir. Rüzgâr projelerinde ise güç hızın küpüyle arttığı için belirsizlik belirgin biçimde daha yüksektir; sahaya özel ölçüm yapılmamış bir RES için çift haneli belirsizlik olağandır.

Bir yıllık ve uzun dönem P90

Bankalar iki farklı P90’a bakabilir:

  • 1 yıllık P90: Herhangi tek bir yılın üretiminin bu değeri aşma olasılığı yüzde 90’dır. Yıllar arası değişkenliğin tamamı hesaba girer. Borç servisinin her yıl karşılanabilmesi için kritiktir.
  • 10 yıllık P90: On yılın ortalamasının bu değeri aşma olasılığı yüzde 90’dır. Yıllar arası değişkenlik ortalamada azalır: bu bileşen σ_iav / √10 olarak alınır. Diğer bileşenler (veri ve model hataları) ise ortalamayla azalmaz.

Bu nedenle 10 yıllık P90, 1 yıllık P90’dan daha yüksektir. Hangi P90’ın kullanıldığı fizibilite raporunda açıkça yazılmalıdır.

Bankalar neden P90 ister?

Kredi veren kurum, kötü bir yılda bile borç servisinin karşılanmasını ister. Bu yüzden borçlanma kapasitesi ve asgari DSCR, P50 yerine P90 üretimle test edilir. Pratik sonuçları:

  • P90 ile hesaplanan nakit akışı, kullanılabilecek kredi tutarını sınırlar.
  • Belirsizliği düşürmek (ör. saha ölçümü, kaliteli veri, bağımsız enerji verim raporu) doğrudan daha iyi finansman koşulu demektir.
  • Yatırımcı için özkaynak getirisi P50 ile, bankanın risk analizi P90 ile yapılır.

DSCR’nin nasıl hesaplandığını GES fizibilitesi rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Simülasyon nasıl yapılır?

GES

PVGIS’in saatlik ışınım serisi; panel eğimi ve azimutu, izleyici tipi, panel teknolojisi, sistem kayıpları ve sıcaklık etkisiyle saatlik DC üretime dönüştürülür. DC gücün inverter (AC) gücünü aştığı saatlerde kırpma kaybı oluşur. Kullanılabilirlik ve degradasyon uygulandıktan sonra çok yıllı ortalama P50 kabul edilir.

RES

NASA POWER’ın 10 ve 50 metre rüzgâr hızlarından sahaya özgü kesme üssü (α = ln(v₅₀/v₁₀) / ln 5) türetilir ve hız göbek yüksekliğine taşınır. Hava yoğunluğu sıcaklık ve basınçtan hesaplanıp hız düzeltilir, ardından türbin güç eğrisiyle saatlik güce çevrilir. Bağımsız kontrol olarak yıllık enerji, Weibull dağılımı üzerinde sayısal integralle de hesaplanır:

AEP = 8760 × ∫ P(v) · f(v; k, c) dv

İki yöntem arasında belirgin fark varsa, rüzgâr rejiminin Weibull dağılımına uymadığına işaret eder.

Sonuç

P50 bir beklentidir, P90 bir güvencedir. Doğru bir fizibilite her ikisini de, kullanılan belirsizlik bileşenleriyle birlikte raporlar. ENEROVEXA’nın üretim simülasyonu, GES ve RES senaryoları için P50, P75, P90 ve P99 değerlerini, belirsizlik dökümünü ve mühendislik doğrulaması gerektiren durumları otomatik olarak gösterir.

Sık sorulan sorular

P90 üretim, santralin yılların yüzde 90’ında ulaşacağı üretim midir?

Olasılık modeline göre, yıllık üretimin bu değeri aşma olasılığı yüzde 90’dır. Bu bir model ifadesidir; belirsizlik bileşenlerinin doğru tahmin edilmesine ve normal dağılım varsayımının makul olmasına bağlıdır.

Rüzgâr projelerinde belirsizlik neden daha yüksek?

Rüzgâr gücü hızın küpüyle orantılı olduğundan küçük hız hataları üretimde büyük sapmalara yol açar. Ayrıca yeniden analiz verisi (ör. NASA POWER) sahaya özgü ölçüm değildir; bu yüzden IEC 61400-12 uyumlu en az bir yıllık saha ölçümü yapılmadan sonuçlar ön analiz olarak değerlendirilmelidir.

İlgili yazılar

Projelerinizi bugün tek platformda toplayın

14 gün boyunca tüm modüller ücretsiz. Kredi kartı gerekmez; demo projeyle dakikalar içinde ilk fizibiliteyi görün.